Ekoloji Perspektifinden Kültür, Edebiyat ve Dil Çalışmaları

Açıklama

20. yüzyılın ikinci yarısından itibaren, teknolojik ilerlemelerin ve artan nüfusun beraberinde getirdiği çevresel sorunlar, insanlığın sürdürülebilirliği konusunda ciddi endişelere yol açar. Günümüzde insanlık, teknolojik ilerlemelerin bir silah işlevi gördüğü, bununla solunan havanın, içilen suyun zehirlendiği, radyasyonun canlı hücreleri öldürdüğü,  çevreyi tehdit eden birçok faktörün ortaya çıktığı ve yaşam alanlarını tehlikeye attığı gerçeğiyle karşı karşıyadır. Böyle bir tabloda dünya küreselleştikçe ve küresel ısınma gibi çevresel sorunlarla karşı karşıya kaldıkça, ekolojik hareketin, ekolojik bilinçlenme ve ekoloji çalışmalarının önemi de artmaktadır.  Küresel ısınma, biyoçeşitlilik kaybı ve ekosistem bozulması gibi bahsi geçen krizler, insan-doğa ilişkisini yeniden değerlendirme ihtiyacını gündeme getirir. Gelecekte doğa ve toplum arasındaki ilişki, insan kültürü ve toplumsal yapıları oluşturan tüm unsurlar üzerinden ele alınarak tartışılmaya çalışılır. Bu bağlamda, doğa, kültür, dil ve edebiyat arasındaki iletişim; toplumsal yapılar ve insan gelişimi üzerinde ayrıntılı araştırmaların yapımına zemin hazırlar. Çevre sorunlarının multidisipliner bir nitelik taşıması nedeniyle, fizik, kimya, biyoloji, mühendislik, sosyal ve beşeri bilimler gibi farklı disiplinlerden araştırmacılar, ortak bir çaba içinde çözüm arayışlarına yönelir. İnsan-doğa ilişkileri, fiziksel bir etkileşimin ötesinde, kültürel, toplumsal ve psikolojik boyutlarıyla ele alınarak daha bütüncül bir anlayışa ulaşılmaya çalışılır. Ekosistemin sürdürülebilirliği ve çevresel sorunların çözümü, küresel ölçekte ekolojik bir bilincin geliştirilmesine bağlıdır. Bu bağlamda, insan-doğa ilişkisini sorgulayarak bireyleri ekolojik farkındalığa yönlendiren çalışmalar büyük önem taşımaktadır. Bu bağlamda ekoloji odaklı kültür, edebiyat ve dilbilim çalışmaları kendi metodolojisiyle çevre sorunlarına çözüm bulmak, bilinç ve davranış değişikliği oluşturmak için yaklaşımlar geliştirir. Formun ÜstüEkolojik kültür, insanların doğayla olan ilişkilerini belirleyen ve çevresel değerlere dayanan bir yaşam tarzını ifade eder ve bu kültür, insanların doğal kaynakları, ekosistemlerin dengesini koruma ve sürdürülebilirlik konusunda bilinçli olmalarını sağlar. Çevre tahribatının kurmaca metinlerde işlenmesiyle bir eleştiri akımı olarak görünür olan ekoeleştiri, ekoloji ve edebiyatın kesiştiği,  edebiyat disiplini çevre sorunlarına çözüm bulmak, çevreye karşı bilinç ve davranış değişikliği oluşturmak amacına hizmet eder. Ekoloji ve dilbilimi bir araya getiren ekodilbilim de dil ve çevre arasındaki etkileşimi inceleyen bir disiplindir; çevrenin dil üzerindeki etkisini, dilin sosyal ve kültürel çevreyle olan ilişkisine odaklanılır. Bu çalışma kültür, edebiyat ve dil bilimi çalışmaları üzerinden Birleşmiş Milletler Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri’ndeki 13. İklim Eylemi hedefi doğrultusunda, iklim değişikliği gibi küresel bir krize karşı farkındalık yaratmayı ve sürdürülebilir yaşam için harekete geçirmeyi amaçlamaktadır. Çalışmanın temel motivasyonu, konusunun evrenselliği ve insanlığa katkıda bulunma potansiyeliyle birlikte insanlığın ortak geleceği için gerekli olan çevresel duyarlılığı artırma isteğidir. Bu motivasyonla tasarlanan çalışmanın “Ekolojik Kültürün İnşası: Tarihsel, Psikolojik ve Edebi Yaklaşımlar” adlı birinci bölümünde  Badegül Can Emir, “Kültürel Aktarımdan Ekolojik Bilince: 20. Yüzyıl Rusya’sında Ekolojik Kültürün İnşası” adlı çalışmasında, ekolojik kültürün Rusya’daki oluşum sürecini inceleyerek çevre sorunlarının çözümünde kültürün yerleşmesinin önemini vurgular. Sorumluluk bilinci, dünya görüşü ve insan bilincinin dönüşümünün gerekliliğine işaret eden çalışmada, düşünce, gelenek, edebiyat gibi aktarıcıların bu dönüşüme katkı sağlayarak bireyde ekolojik bilinç geliştirmedeki rolüne de dikkat çekilir. Eda H. Tan Metreş “Sovyetler’de Ekolojik Kültürün Savunucusu Aleksandr Bogdanov (Kızıl Yıldız ve Tektologiya Eserleri Örneğinde)” adlı çalışmasında insan ile doğa arasındaki ilişkiyi özellikle ekolojik dengeler bağlamında ele alan Aleksandr Bogdanov’un ekolojik ve kültürel tasavvurunu Kızıl Yıldız ve Tektologiya eserleri üzerinden anlatır. Bahsi geçen eserler proleter kültür ve bilimin evrimsel bir uzantısı olarak, doğanın örgütsel karakterini keşfedebilecek olası evrensel teorilerdir. Orçun Alpay “Ekokültürel Psikoloji Bağlamında Andrey Bitov'un Ermenistan Dersleri’ni Okumak” adlı çalışmasında Çağdaş Rus yazarlardan A. Bitov’un on günlük Ermenistan seyahati kapsamında alfabeden anıtlara, köprülerden dağlara, insanlardan adetlere kadar ülkenin başta kültürü, yaşamı ve doğasıyla girdiği ekokültürel etkileşimin psikolojik yansımalarını incelemiştir. Kültürü, “saygı duyma yeteneği” şeklinde tanımlayan A. Bitov, kültürleşme yolculuğunda, yabancı bir kültürü deneyimlerken eko-kültürel mekanlar ve yerel toplumla tanışarak, onlar gibi yaşayıp, onlar gibi yiyip içerek bağ kurduğu bu yeni kültüre davranışlarıyla adepte olur. Çalışmanın “Ekoeleştirel Perspektiften Rus Edebiyatı İncelemeleri” adlı ikinci bölümünde K.Sinem Küçük, “Ekoeleştiri Işığında Çehov Oyunlarında Doğa ve İnsan” başlıklı çalışmasında doğa ve insan arasındaki ilişkiyi, Anton Çehov’un  Orman Cini, Martı, Vanya Dayı, Üç Kızkardeş ve Vişne Bahçesi adlı seçili oyunlarındaki kahramanlar aracılığıyla ekoeleştiri ışığında incelemektedir. Çehov’un oyunlarındaki kahramanlar, doğayla duygusal bağ kuran, kayıtsız kalan, kentleşmeyi savunan karakterlerin yanı sıra “ekolojik keder” veya “ekolojik kaygı” taşıyan figürlerle de çeşitlenir. Bu farklı karakterler aracılığıyla Çehov, doğa ve insan ilişkisini derinlemesine sorgulatmaktadır.  Özlem Ünsal “Konstantin Paustovki’nin Sanatındaki Doğa-İnsan İlişkisine Ekoeleştirel Bir Bakış: Bir Orman Hikayesi Örneği” adlı çalışmasında doğa-insan ilişkisini Konstantin Paustovski’nin Bir Orman Hikayesi’ni ekoleştiri bağlamında; kendini geleceğe yaşanabilir bir doğa bırakmaya adayan kahramanlar, vatan ve doğa sevgisi ekseninde kesişen hayatlar vb. y