el-Fıkhul-Ekber Şerhi Ebul-Münteha Tercümesi (Kırık Manalı-İzahlı)

Açıklama

El Fıkhul Ekber (Ebü’l-Müntehâ Şerhi) Eserini Nasıl Hazırladık? Eserin giriş kısmına 30 sayfadan oluşan bir mukaddimeler serisi eklenmiş olup, burada metin, şerh ve diğer şerhlerin vasıfları ile Ebü’l-Müntehâ şerhinin nüshaları hakkında malumat verilmektedir. Eser, dünyanın farklı kütüphanelerinden seçilmiş olan altı nüshaya mukabele edilmiştir. Ayet ve hadislerin tamamının tahricleri ilmî kriterlere uygun bir şekilde gerçekleştirilmiştir. Kitapta bulunan nakillerin asıl kaynaklarına müracaat edilerek dipnot düşülmüştür. Metnin diğer bazı şerhlerinden, konuyu anlamada yardımcı olacağı düşünülen alıntılar yapılmıştır. Çalışmanın sonuna, eserde geçen ayetlerin, hadislerin, kitap isimlerinin, alimlerin, kaynakların ve mevzuların fihristleri eklenmiştir. Netice olarak eser, Ehl-i Sünnet akîdesinin icmâlî sabitelerini menbaından öğrenmek isteyenler için vazgeçilmez olma gibi bir niteliğe sahiptir. El Fıkhul Ekber: İmamı Azam Ebu Hanife (Rahimehullâh)’ın akaid ile alakalı olan eseridir. Ehl-i Sünnet’in temel inanç meselelerini özet bir şekilde barındırmaktadır. Ebû Hanife (Rahimehullâh) akaidi konu edinen ilme ‘en büyük fıkıh’ manasında el Fıkhul Ekber ismini kullanmaktadır. Bu kıymetli esere İmam Mâtürîdî başta olmak üzere birçok mütekellim şerh yazmıştır. Ebü’l-Müntehâ şerhi (Şerhul Fıkhil Ekber) ise bu şerhlerden en çok önem gören, okunan ve okutulanlardandır. El Fıkhul Ekber Kimin Eseridir? El Fıkhul Ekber eserinin sahibi, hiç şüphesiz Fıkıh sahasında imam olduğu gibi kelam alanında da imam olan Ebû Hanife (Rahimehullâh)’tır. Kendisine ‘en büyük imam’ manasına gelen İmam-ı Azam ünvanın verilmesi ve İmam-ı Şafii (Rahimehullâh)’ın “İnsanlar fıkıhta Ebu Hanife’nin çocuklarıdır” sözü Ebu Hanife’nin üstün şahsiyetini ve ilmi dirayetini anlamak için yeterlidir. En Büyük İlim (El Fıkhul Ekber): İmamı Azam (Rahimehullâh), inanç meselelerini konu edinen ilmi el Fıkhul Ekber olarak isimlendirmiştir. Aynı şekilde, oğlu Hammâd rivayetiyle gelen akaid risalesi de el Fıkhul Ekber olarak isimlendirilmiştir. Ebû Mutî‘ el-Belhî rivayetine ise el Fıkhul Ebsat denilmektedir. Bu güzide eser (El Fıkhul Ekber)’de, inanç esasları icmali olarak incelenmiştir. Kitabın konularının bazıları şunlardır: 1.    İman esasları 2.    Allah (azze ve celle)’nin birliği ve sıfatları 3.    Kaza ve Kader 4.    Fıtrat meselesi 5.    Halk ve Kesb 6.    Peygamberler ve Hulefâ-i Râşidîn 7.    Büyük günah işleyenin durumu ve Tekfir meselesi 8.    Mesh etme meselesi 9.    Teravih namazı 10.    Mucize ve Keramet 11.    Allah’ın görülmesi 12.    Şefaat, Mizan ve Havz meseleleri 13.    Cennet ve Cehennem 14.    Münker ve Nekir suali 15.    Kur’ân âyetleri arasında fazilet ve Esmâ-i Hüsnâ 16.    Peygamber Efendimiz (Sallallâhü Aleyhi ve Sellem)’in ebeveyni ve çocukları 17.    Mi‘râc ve Kıyamet alametleri Geçmişten günümüze kadar asırlarca medreselerde okunan ve ilim erbabı için umde haline gelen el Fıkhul Ekber, üzerine birçok şerh kaleme alınmıştır. Şüphesiz ki Ebü’l-Müntehâ şerhi de bunlardan bir tanesidir. Önemle şunu belirtelim ki, El Fıkhul Ekber in Türkiye’de (örn. Beyazıt Devlet Ktp., nr. 3163/3; Hacı Selim Ağa Ktp., nr. 394/2) ve diğer ülkelerde birçok yazma nüshası bulunmaktadır. El Fıkhul Ekber üzerine yazılan şerhlerden bazıları şunlardır: 1.    Ebü’l-Müntehâ el-Mağnîsâvî’nin Şerhu’l-Fıkhı’l-Ekber’i 2.    Molla Alî el-Kârî’nin Minehu’r-Ravdı’l-Ezher fî Şerhi’l-Fıkhı’l-Ekber’i 3.    Ebü’l-Leys es-Semerkandî’nin Şerhu’l-Fıkhı’l-Ekber’i 4.    Ekmelüddîn el-Bâbertî’nin el-İrşâd fî Şerhi’l-Fıkhı’l-Ekber’i 5.    İlyas b. İbrahim es-Sinobî’nin Şerhu’l-Fıkhı’l-Ekber’i 6.    Hakîm İshâk er-Rûmî’nin el-Hikmetü’n-Nebeviyye’si 7.    Muhyiddîn el-Bayramî’nin el-Kavlu’l-Fasl ale’l-Fıkhı’l-Ekber’i 8.    Ebü’l-Usr el-Pezdevî’nin Şerhu’l-Fıkhı’l-Ekber’i 9.    Beyâzîzâde Ahmed Efendi’nin İşârâtü’l-Merâm ‘an ‘İbârâti’l-İmâm isimli eseri. Bu eser, İmâm Ebû Hanîfe’nin akaid risalelerini cem ettiği el-Usûlü’l-Münîfe li’l-İmâm Ebî Hanîfe isimli çalışmasının şerhidir. İmamı Azam Ebu Hanife’nin Hayatı Ebu Hanife (Rahimehullâh) 80 (699) yılında Kûfe’de doğmuştur. Asıl adı Nu‘mân olup, nesebi Nu‘mân b. Sâbit b. Zûtâ b. Mâh’tır. İmamı Azam Ebu Hanife (Rahimehullâh) aslen Arab olmayıp dedelerinin Fars asıllı olduğu rivayet edilmektedir. Yanı sıra babasının Fârisî annesinin ise Hint menşeli olduğu yahut Türk menşeli olduğu da rivayet edilmektedir. “Ebu Hanife” ve “İmamı Azam” olarak şöhret kazanmıştır. Her ne kadar “Ebu Hanife” künyesi olarak zikredilmekteyse de Hammâd oğlundan başka bir çocuğu bulunmamaktadır. Devamlı yanında Hanife denilen bir tür divit (yazı hokkası) taşıması veya Hanif kelimesinin lügat anlamından hareketle “haktan ve istikametten ayrılmayan” bir kimse anlamında kendisine böyle denilmektedir. Kendisine “Büyük İmam” manasına gelen “İmamı Azam” denilmesine gelince akranları veya asırdaşları arasında seçkin bir ilmi otoriteye sahip olmasından dolayıdır. İmamı Azam Ebu Hanife Kimdir? İmamı Azam (Rahimehullâh)’ın asıl adı Nu‘mân olup 80 yılında Kûfe’de doğmuştur. Ailesi ticaretle uğraşan varlıklı bir aile olup kendisi de ilim öğrenmeye başlamadan önce kumaş tüccarlığı yapmıştır. Küçük yaşlarda Kur’ân’ı Kerîmi ezberlemiş ve kıraat ilmini de kırâat-i seb‘a âlimlerinden olan Âsım b. Behdele’den öğrenmiştir. Ebu Hanife (Rahimehullâh)’ın doğup büyüdüğü yerler olan Kûfe ile Basra şehirleri, konum olarak birçok fakih, dilci, edip, şair ve filozofun da bulunduğu birer ilim merkezi olmakta birlikte siyasî faaliyetlerin yoğun olduğu önemli yerleşim yerlerindendi. Üstün ve parlak bir zekaya sahip olan Ebu Hanife (Rahimehullâh) böyle bir ortamda ticaretle uğraşmaktaydı. Bir gün Ebû Amr eş-Şa‘bî’nin kendisini çağırıp, “Seni zeki, kabiliyetli ve hareketli bir genç olarak görüyorum. İlme ve âlimlerin meclislerine devam etmeyi ihmal etme” demesi üzerine tesirlenip ilim tahsiline yönelmiştir. Öncelikle akaid ve cedel ilmini öğrenmeye başlamıştır. Bu ilimlerde belli bir mesafe aldıktan sonra dönemindeki inkârcı ve bid‘atçılarla münakaşa ve münazara etmiş hep