Gazetecilikte Uzmanlaşma Alanları

Açıklama

Uzmanlık; belli bir işte, belli bir konuda bilgi, görüş ve becerisi çok olan kimse, mütehassıs, kompetan olarak tanımlanmaktadır (TDK), bir çok iş ve meslekte uzmanlık becerisi gelişmiş insan gücü istihdam edilmektedir. Gazetecilik de bu mesleklerden birisidir ve kendine özgü uzmanlık alanları gelişmiştir ve gelişim halen devam etmektedir.   Haber nitelikli bilgidir. Herhangi bir bilgi, tutarlı bir kurgu ve sağlam bir dil yapısıyla habere dönüşür. Haberci için yetenek, beceri, deneyim ve özen temel gerekliliktir (Girgin, 1992: 1-3). Habercinin bilgi birikimi ve uğraşı alanı bir alanda yoğunlaştığında, bir başka ifadeyle uzmanlaştığında burada sıralanan temel niteliklere ve beceri sahibi olmaya daha da yaklaşmaktadır. Bilgiden habere geçişte anlaşılır bir dil kullanılması, haberin daha geniş kitleyle kolayca buluşmasına imkan verir. Haberdeki dilin anlaşılırlığı ise gazetecinin alandaki hakimiyetiyle ilintilidir. Gazetecilikte uzamanlaşma haber kaynaklarına ulaşma, bilgi toplama ve haberi oluşturma süreçlerine önemli katkı sağlamaktadır. Gazetecinin içinde bulunduğu iş koşulları bazen her alanda haber yazmasını zorunlu kılmaktadır. Örneğin medya kuruluşunun bir ülke veya bir şehirde tek muhabiri varsa, ya da gece, hafta sonu veya resmi tatil nöbetlerinde bir muhabir görev yapıyorsa o muhabir her konuda veya her alanda haber yazma zorunluluğu içindedir, sadece haber yazmak da yetmeyebilir, fotoğraf ve video çekip bunları işlemesi gerekebilir. “Gazetecinin her alandaki bilgiyi haber formatına taşıyıp haberleştirmesi mümkündür ya da öyle olmalıdır” görüşü de yaygındır, özellikle haber ajanslarında ve kadrosu sınırlı haber merkezlerindeki algı böyledir, medya pratiğinin gerçekleri de böyle tezahür etmektedir. Ancak gazetecinin diplomaside, siyasette, polis adliyede, kültür sanatta, ekonomide, sporda, bilimde, savaşta, savunmada, barışta, araştırmacılıkta ve diğer alanlarda uzmanlaşması haber bulma, haber üretme ve haber yazmada gücüne güç katar. Gazeteci geçimini yazdığı haberden sağlar, birçok mesleki kurum ve düzenlemelerde gazeteci iş tanımı böyledir. Örneğin bir editör ekonomi muhabirinden hem günün rutin gelişmelerini izlemesini, hem de özel haber yaparak rakiplerini atlatmasını ister, bu sadece editörün isteği ile gelişmez, muhabirin günlük iş akışı ve iş tanımı tam da böyledir. İşte bu muhabir her gün ekonomi merkezlerindeki haber kaynaklarını tararken toplantı veya konferansları da izler, haber kaynakları alana özgüdür, haberde kullandığı kavramlar alana özgüdür ve haberin “yenilik” unsurunu ortaya koyacak bilgi birikimi o ekonomi muhabirine özgü bir beceri haline gelmektedir. Kısacası gazetecilikteki uzmanlaşma haber “işinin” gelişmişliğinin bir parçasıdır, konu tıpkı doktorların uzmanlık alanları gibidir; uzman doktor herhangi bir tanı ve tedavide nasıl alanında ehliyet sahibi oluyorsa habercinin uzmanlaşması da öyledir. Her haberi yazmak durumunda olan muhabir ise pratisyen hekimle aynı pozisyondadır.   Vural’a (2014: 5) göre gazetecilikteki değişikliğin nedenini toplumbilimlerdeki değişmelere bağlamak işin en kestirme yoludur, aslında gazetecilikte görülen değişiklikleri şu dört ana başlık altında toplamak mümkündür: 1.Haber kaynakları bakımından değişiklikler görülüyor. Eskiden tek kaynak kullanılarak haber yazılabilirdi, bugün çok haber kaynağı kullanmak hemen hemen zorunlu ama sonunda ancak bir haber ortaya çıkabiliyor. 2.Eskiden habere konu olan düşünce genelde tek bir devlet dairesinden kaynaklanabilirdi, yani tek bir haber kaynağı vardı. Günümüzde ise haber kaynağı, çoğu kez bilgisayarda açılmış bir dosya olabiliyor. 3.Eskiden muhabirin uzmanlarla konuşabilecek kadar bilgili olması haber yapması için yeterliydi. Artık muhabirin kendisinin haber yapmak için uzman olması gerekiyor. 4.Eskiden gazetecilik, her şeyden az çok malumat sahibi olunan bir meslek olarak kabul edilirdi. Şimdi ise pek çok meslekle uzmanlık yönünden aşık atıyor.   Gazetecilik lisans programlarında verilen alan dersleri ile uzman gazeteciliğe önemli katkılar sağlanmaktadır. Narin’in (2018: 100-102) “Dünyada Akademik Sıralaması Yüksek Gazetecilik Lisans Bölümlerinin Ders Programlarının Analizi” başlıklı makalesinde, ABD’de önde gelen 10 gazetecilik lisans ders programında uzmanlık alanı dersleri şöyle yer almaktadır: Görsel/İşitsel Gazetecilik, Radyo, Televizyon, Podcast Gazeteciliği, Spor Haberciliği, Dergi ve Dosya Gazeteciliği, Dijital Gazetecilik, Veri Gazeteciliği ve Veri Görselleştirme, Multimedya Gazetecilik, Ekonomi Haberciliği, Uluslararası Habercilik, Sağlık, Bilim ve Çevre Gazeteciliği, Toplumsal Adalet, Kamu Sorunları, Kamu Gazeteciliği, Topluluk Gazeteciliği, Araştırmacı Gazetecilik, Çatışma, Müzakere, Arabuluculuk ve Sivil Alan Gazeteciliği, Röportaj/Görüşme, Yerel Gazetecilik ve Kent Sorunları, Yurttaş Gazeteciliği, Açıklayıcı Habercilik, Aktüel Habercilik, Edebi Gazetecilik, Mobil Gazetecilik, Müzik Gazeteciliği, Sanat Haberciliği, Siyasal Habercilik, Yaratıcı Yazma, Yorum Gazeteciliği, Din Haberciliği, Anlatı Haberciliği, Belgesel Gazetecilik, Deneyimsel Gazetecilik, Eğitim Haberciliği, Eğlence Haberciliği, Harita Anlatıcılığı, Tüketici Haberciliği, Yaşam Haberciliği.   Ankara’da eğitim veren en eski iki iletişim fakültesinin gazetecilik programlarındaki uzmanlık alan derslerinin genellikle alanda uzman gazeteciler tarafından verilmesi tercih edilmektedir ve ilgili dersler şöyle sıralanmaktadır:   Ankara Üniversitesi İletişim Fakültesi Gazetecilik Bölümü uzmanlık alan dersleri: Spor Muhabirliği, Kent ve Çevre Gazeteciliği, Grafik Tasarım, Robotik Kodlama ve Dijital Teknolojik Ürünler, Parlamento Muhabirliği, Eğitim Kültür ve Sanat Muhabirliği, Araştırmacı Gazetecilik, Siyaset Muhabirliği, Televizyon Haberciliği, Basın Fotoğrafçılığı, Sağlık İletişimi, İnternet Gazeteciliği Web’de Tasarım, Ekonomi Muhabirliği, Diplomasi Muhabirliği, Yeni medya ve Yeni Gazetecilik, Bilim İletişimi ve Haberciliği.   Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi İletişim Fakültesi (Gazi Üniversitesi’nden ayrıl