Kur'an-ı Kerim, Sünnet ve Tıp Bilimlerine Göre Unutkanliğın Çareleri

Açıklama

Günümüz dünyasında unutkanlık, modern yaşamın yoğunluğu, teknolojinin insan zihni üzerindeki baskısı ve stres odaklı yaşam biçimleri nedeniyle hızla yaygınlaşan bir sorun hâline gelmiştir. Özellikle bilgisayar, telefon ve diğer dijital araçların aşırı kullanımı; çoklu görev yapma zorunluluğu; dikkat dağınıklığını artıran çevresel uyaranlar unutkanlığın hem bireysel hem toplumsal ölçekte artmasına zemin hazırlamaktadır. Dünya Sağlık Örgütü’nün araştırmaları da unutkanlığa ilişkin şikâyetlerin ilerleyen yıllarda teknolojik gelişmelerin olumsuz yönleri nedeniyle daha da çoğalacağını göstermektedir. Bu durum, unutkanlığın yalnızca bireysel bir sorun değil; aynı zamanda çağın önemli bir toplumsal ve psikolojik problemi olduğunu ortaya koymaktadır.   Unutkanlık bir anda ortaya çıkan geçici bir durumdan ziyade, çeşitli faktörlerin etkisiyle zaman içinde gelişen ve bazen ciddi bir zihinsel dönüşümün habercisi olan bir süreçtir. Her unutma durumu olumsuz bir belirti sayılmamalı; özellikle psikoloji ve nörobilim açısından belirli türde unutmanın insan için bir nimet, bir koruma ve ruhsal bir rahatlama aracı olabileceği kabul edilmelidir. Ancak unutkanlık günlük yaşamın bütününü etkilemeye başladığında, kişinin işlevselliğinde belirgin düşüşe yol açtığında bu durum klinik bir vakaya dönüşebilir ve profesyonel değerlendirme gerektirir. Bu noktada bir nöroloğa veya ilgili uzmana başvurmak hayati önem taşır.   Unutkanlığın nedenleri tek boyutlu değildir; insan, hem maddi hem manevi yönleriyle var olan bir canlıdır. Bu nedenle unutma olgusunun yalnızca biyolojik ya da psikolojik sebeplere indirgenmesi, meseleyi eksik bırakmaktadır. Bu çalışmanın temel amaçlarından biri, unutkanlığı hem maddi (fizyolojik, psikolojik) hem de manevi (dinî, ahlâkî, ruhsal) yönleriyle bir bütün olarak ayrıntılarıyla birlikte ele almaktır. Zira insanın yaşadığı zihinsel ve ruhsal sorunlar, çoğu zaman hem bedeninden hem de maneviyatından kaynaklanır ve bu yönlerin bir arada değerlendirilmesi bütüncül bir çözüm için zorunludur.   Bu kapsamlı çalışmanın ilk bölümünde tıp bilimlerinin ışığında unutkanlık incelenmiş; insan beyninin yapısı, hafızanın işleyişi, Alzheimer ve demans gibi ileri düzey unutkanlık hastalıkları ile bu hastalıkların belirtileri ve bilimsel arka planı ele alınmıştır. Ayrıca alanında uzman doktor ve psikologların unutkanlıkla ilgili önerileri derlenmiş, okuyucuya bilimsel verilerle desteklenmiştir. Böylece eserde yaklaşık 250 maddeden oluşan maddi-manevî geniş bir tavsiye listesi yer almıştır.   Çalışmanın ana eksenini ise Kur’ân’da “unutma” kavramı oluşturmaktadır. Kur’ân-ı Kerîm’de 45 ayette farklı bağlamlarda kullanılan unutma kavramı, yalnızca biyolojik bir zafiyet olarak değil; çoğunlukla ilahî emirlerin terk edilmesi, sorumlulukların ihmal edilmesi, hakikatin görmezden gelinmesi gibi iradî bir davranış biçimi olarak ele alınmaktadır. Bu nedenle tefsir kaynakları ışığında bu ayetlerde unutmanın kimlere nispet edildiği, hangi emir ve yasakların unutulduğu, bunun dünyadaki ve ahiretteki sonuçları detaylı biçimde incelenmiştir. Bununla birlikte unutma konusunun yalnızca Kur’ân bağlamında ele alınması yeterli görülmemiş; sünnette unutmanın sebepleri ve çözüm yolları da hadisler ışığında değerlendirilmiştir. Hz. Muhammed (sav)’in beyanlarında unutkanlığı arttırdığı belirtilen davranışlar ile unutkanlığı azaltan veya gidermeye yardımcı olan fiiller tespit edilmiştir. Ayrıca İslâm fıkhında unutmanın ibadetler ve hukuki sorumluluklar üzerindeki etkisi incelenmiş; unutmanın dini hükümlere etkisi kapsamlı biçimde ele alınmıştır.   İnsan, İslam’a göre yaratılmışların en şereflisi olmakla birlikte, beşerî zaaflarla kuşatılmış bir varlıktır. Unutma da bu zaafların doğal bir tezahürü olarak Kur’ân’da çeşitli yönleriyle işlenmiştir. Kur’ân, unutmanın bazen rahmet, bazen ibret, bazen de cezaya sebep olabilecek bir davranış biçimi olduğunu ortaya koymakta; insanlara unutmamaları gereken temel ilkeleri -adalet, doğruluk, sadakat, iyilik, hak gözetme, bozgunculuktan uzak durma- hatırlatmaktadır. Bu değerler, günümüz toplumlarının çözüm aradığı birçok sosyal problemle doğrudan ilişkilidir. Nitekim günümüzde görülen toplumsal huzursuzlukların, adaletsizliklerin ve sosyal çöküntülerin temelinde Kur’ân’ın vurguladığı bu değerlerin unutulmuş olması yatmaktadır. Dolayısıyla Kur’ân’ın “unutulmaması gerekenler” konusundaki uyarıları, modern toplum için de geçerliliğini koruyan evrensel ilkeler niteliğindedir.   Bu çalışmanın amacı; unutkanlık olgusuna farklı disiplinlerin penceresinden yaklaşmak, Kur’ân ve sünnetteki unutma kavramını kapsamlı biçimde incelemek ve insanın hem dünya hem ahiret mutluluğu için unutmaması gereken değerleri ortaya koymaktır. Böylece eser, hem tıbbi hem dini açıdan unutkanlık konusuna bütüncül bir bakış sunarak literatürdeki önemli bir boşluğu doldurmayı hedeflemektedir. Okuyucunun unutkanlık problemini ileri boyutlara varmadan fark etmesine, gerek biyolojik gerek manevi yönden gerekli tedbirleri almasına rehberlik etmek bu çalışmanın temel gayesidir.