Osmanlı-Rus Antlaşmaları (1700-1834)

Osmanlı-Rus Antlaşmaları (1700-1834), iki imparatorluk arasında yapılan resmi antlaşmaların kapsamlı bir derlemesidir. Bu dönem, Osmanlı devletinin İttihat ve Terakki Dönemi öncesi kritik bir zaman dilimini kapsar. Kitap, İstanbul Antlaşması (1700), Prut Antlaşması (1711), Belgrad Antlaşması (1739), Küçük Kaynarca Antlaşması (1774) gibi önemli anlaşmaları içerir. Bu antlaşmalar, sınır anlaşmazlıkları, ticari haklar, dini özgürlükler ve stratejik çıkarlar etrafında döner. 1774'teki Küçük Kaynarca Antlaşması özellikle önemlidir çünkü Osmanlı egemenliğinin Karadeniz bölgesinde sınırlanmasını temsil eder. Eser, Rusya'nın Kafkasya ve Balkanlar'a doğru ilerlemesinin belgesel kanıtlarını sunar. 1834'e kadar uzanan bu dönem, Osmanlı İmparatorluğunun gücünün kademeli olarak azalışını ve Rus nüfuzunun artışını gösterir.

Bu eser, Osmanlı İmparatorluğu ile Rusya arasındaki diplomatik ve siyasi ilişkilerin resmi belgeler aracılığıyla incelenmesini konu alır. 1700-1834 yılları arasında imzalanan antlaşmalar, iki büyük gücün çatışan çıkarlarını, barış anlaşmalarını ve sınır düzenlemelerini yansıtır. Tema, imparatorluk döneminin son yüzyılında Osmanlı devletinin gerilemesi ve Rus genişlemeciliğinin artan tehdidini belgelendirme çerçevesinde şekillenmiştir. Kolektif yazarlık, farklı arşiv kaynaklarından derlenmiş orijinal metinlerin otentikliğini güçlendirir.

Bu araştırma eserinde bireysel karakterler yer almaz; aksine Osmanlı ve Rus devlet kurumları ana aktörlerdir. Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü tarafından yayımlanan bu metin, resmi belgelerin arşiv karakterini öne çıkarır. Kolektif yazarlık yaklaşımı, araştırmacılar ve arşiv uzmanlarının titiz çalışmasını vurgular. Eserin karakteri, tarafsız belge sunumu ve akademik disiplin üzerine kuruludur.

Belgelendirilen bu tarihsel süreç, Osmanlı yöneticilerinin artan tehdit karşısındaki psikolojik durumunu yansıtır. Antlaşmaların metin analizi, Osmanlı diplomasisinin savunma pozisyonuna geçişini gösterir. Her yeni antlaşma, bir öncekinden daha fazla taviz verildiğinin göstergesidir. Kolektif yazarlık, bu psikolojik yükü belgelendirme çerçevesinde ele alır. Tarihsel belgelerdeki dil ve şartlar, imparatorluğun kendi gücüne olan inancının zayıflamasını söyler.

Bu eser, uluslararası hukuk ve devlet egemenliği felsefesi açısından önem taşır. Antlaşmalar, iki farklı medeniyetin hukuki uzlaşma yollarını gösterir. Belgelendirilen anlaşmalar, güç dengesi ve adalet kavramlarının tarihsel değişimini ortaya koyar. Rusya'nın ilerleyişi ve Osmanlı gerilemesi, tarihsel kaçınılmışlık mı yoksa yönetim kararlarının sonucu mu sorusunu gündeme getirir. Diplomatik uzlaşmanın sınırları ve savaşın kaçınılmazlığı, bu belgelerin felsefik arka planını oluşturur.

1700-1834 dönemi, Osmanlı-Rus ilişkilerinin en çalkantılı yıllarıdır. İstanbul Antlaşması (1700) ile başlayan süreç, Büyük Kuzey Savaşı sonrasında Rusya'nın yükselişini işaret eder. Prut Antlaşması (1711), Osmanlı'nın bir kez daha Rus tehdidini bertaraf etmesini gösterir. Belgrad Antlaşması (1739) ve özellikle Küçük Kaynarca Antlaşması (1774), Osmanlı'nın Karadeniz'deki hegemonyanın kaybını temsil eder. Bu dönem, Osmanlı İmparatorluğunun 'Hasta Adam' olarak adlandırılmaya başladığı yüzyıla giriş yapmasını belgelendiriyor.