Sahihi Buhari Kitabu'l İman Şerhi

Açıklama

ET-TELHIS ŞERHU KITABI’L İMAN MIN SAHIHI’L BUHÂRÎ Bu kitap İmam Nevevî’nin hayatının son zamanlarında yazdığı kitaplardan biridir. Bu kitabı tamamlayamadan vefat etmiştir. Kitap için önemli ve kısa bir mukaddime yazmıştır. Buhârî’ nin ‘Camiu’s Sahih’ kitabını öğrenmek isteyen her talebenin bu mukaddimeden yararlanması gerekir. Mukaddimede değindiği konular şunlardır; 1- ‘Câmiu’s Sahîh’i bizlere aktaran raviler hakkında konuştu. Ancak tüm ravilere değinmedi. Sadece meşhur olan ravilere değindi. Burada geçenler de Muhammed bin Yusuf el-Firebrî’nin rivayetidir. İmam Buhârî’nin ‘Câmiu’s Sahîh’ kitabını nakleden başka hiç kimseyi zikretmedi. 2- ‘Câmiu’s Sahîh’i Muhammed bin Yusuf el-Firebrî’den bizlere aktaran yedi ravi hakkında konuşmuştur. 3- Şâm beldesinde, bu kitabı kendileri aracılığıyla rivayet edildiği senedte bulunan raviler hakkında konuştu. Bu sened sırayla şöyle ilerlemektedir; Ebû’l Vakt es-Siczî, Dâvûdî, Hammûyî, Firebrî. 4- İmam Buhârî’nin hayatını kısa bir şekilde yazdı. Bu hayat hikâyesinde, sadece önemli olan şeyleri anlattı. İmam Buhârî’nin ismi, nesebi, künyesi, doğumu, kendisinin, hocalarının ve kendisinden hadis alan talebelerinin başından geçen bazı önemli olaylar gibi... Bunları senedsiz bir şekilde aktardı. Halbuki yanında bu olaylara dair senedler mevcuttu. 5- Kitabın isminin “Sahîh-u’l Buhârî” olması hakkında bir açıklamada bulundu. İçeriği ile ilgili bilgiler nakletti. Yazılma sebebini, hadisleri nasıl topladığını ve kitabı nasıl yazdığını burada açıklmıştır. 6- ‘Câmiu’s Sahîh’te bulunan hadis sayısı hakkında konuştu. Bu hadislerin toplam sayısı 7.275’tir. Eğer tekrar olanlar çıkarılırsa 4.000 hadis kalır. Bu hususta Hammûyî hakkında gelen bir rivayet vardır. Bu rivayete göre Hâfız Zehebi şöyle söylemiştir: “Hammûyî’nin küçük bir kitabı vardır. İçerisinde, ‘Sahîh-u’l Buhârî’de bulunan babları (konu başlıkları) nı saymıştır. Bununla birlikte her babta olan hadis sayısını da yazmıştır. Muhyiddin İmam Nevevî ‘Sahîh-u’l Buhârî’ye yapmış olduğu şerhin başında bunu nakletmiştir.” İbni Hacer “Hedyu’s Sari”de İmam Nevevî’yi bu konuda eleştirerek şöyle söylemiştir: “Benim bu miktarı zikretmemin sebebi; muhaddislerden ve muhaddis olmayanlardan çoğu, önceki âlimlerin sözlerini onların peşinden giderek hiç araştırmadan alıyorlar. Aksine onun doğru ve sağlam olduğunu düşünerek hiçbir ihtilaf yokmuş gibi alıyorlar. Kitabın başında ‘Câmiu’s Sahîh’te geçen konu başlıklarını sayma hususunda, henüz kitabın başında hata yapmaktan daha açık bir hata yoktur.” 7- Câmiu’s Sahîh’te bulunan hadislerin, farklı konu başlıkları altında tekrar etmesinin arkasındaki faydayı açıklamıştır. 8- İmam Buhârî’nin hocalarını beş ayrı tabakaya ayırmıştır. Bu hususta Hâfız Ebû’l Fadl el-Makdisî’nin peşinden gitmiştir. 9- İmam Buhârî’nin sahip olduğu değer ve dereceye işaret eden birtakım hikâyeler aktarmıştır. 10- Kendisiyle İmam Buhârî arasında bulunan ravilerin isimlerine dikkat çekmiş ve hayatlarına değinmiştir. Bunlar; Firebrî, Hammûyî, Ebû’l Vakt ve ez-Zübeydi’dir. İmam Nevevî’nin hocası ise; Ebû Muhammed Abdurrahman bin Muhammed bin Ahmed bin Muhammed bin Kudâme el-Makdisî’dir. Tüm bunların ardından hadis usulü ile alakalı yirmi konuya değinmiştir; 1- Bir raviyi cerh etmenin15 ancak açık bir beyan ile olacağı söylenmiştir. 2- Darekutnî’ye, İmam Müslîm’in kitabı için yazdığı Müstedrek16 hususunda yöneltilen eleştirilere değinmiştir. Hâfız İbni Hacer de bu hususta İmam Nevevî’ye birtakım eleştiriler de bulunmuştur. 3- Hadis çeşitlerini açıklamıştır. Merfû’,17 Mevkuf,18 Maktû’’19 Munkatı’ 20 ve Mürsel21 gibi... 4- Senedin Muttasıl22 veya Munkatı’23 olması hususundaki ihtilafları zikretmiştir. 5- Sika, yani güvenilir ravilerin diğer rivayetlerden fazla olarak rivayet ettiği kısım hususundaki meseleleri de açıklamıştır. 6- Sahabenin “Biz böyle emrolunduk...”, “Biz bundan nehyolunduk...” gibi ifadeleri ve hükümlerini açıklamıştır. 7- Muan’an hadisi24 açıklamıştır. 8- Tedlis25 ve kısımlarını da açıklamıştır. 9- Sikaların karıştırmalarını da açıklamıştır. 10- İtibar, Mutâbaat ve Şahid26 arama hususunu da açıklamıştır. 11- “Sahabe kendisi hakkında bir söz söylemiş, kimse ona muhalefet etmemiş ve bu söz yayılmamış ise bu icma olur mu, olmaz mı?” Sorusuna cevap vermeye çalışmıştır. 12- “Zayıf hadisler ile amel edilir mi, edilmez mi?” sorusuna da cevap bulmaya çalışmıştır. 13- “Zayıf hadisleri naklederken kullanılması gereken ifadeler nelerdir?” sorusuna da cevap aramıştır. 14- İmam Buhârî’nin konuyu tanıtmak için verdiği hadislerin hükümleri hakkında da konuşmuştur. 15- Mana ile hadis rivayet etme hususunu da burada zikretmiştir. 16- Rivayetin aslında “Nebî” geçmesine rağmen, “Rasûlullah” demenin veya “Rasûlullah” geçmesine rağmen “Nebî” demenin hükmünü de açıklamıştır. 17- Hocası olmayan birinin nesebi hususunda ziyade yapmak veya fazladan bir sıfat eklemenin hükmünü de açıklamıştır. 18- Hadis metninin bir kısmını, diğer kısmının önüne geçirmek hususunda da konuşmuştur. 19- Sahabe ve tabiînin tarifini yapmıştır. Bu konuları zikrettikten sonra son bir konuya daha değinmiştir. Bu konunun en önemli konu olduğunu ve bu kitabı şerh etmesinin asıl maksadı olduğunu söylemiştir. Bu konu Sahihayn’da tekrar edilen isimleri kural altına almaktır. Bu isimler birbirine benzemektedir. Bu konuyu birtakım nesep isimleri zikrederek nihayete erdirmiştir. Burada toplam yedi nesep ismi zikretmiştir. Kitabı Yazma sebebi İmam Nevevî bu kitabı yazmasının sebebini açıklayarak şöyle söylemiştir: “Şunu bil ki, zikrettiğimiz bu konular ve daha önce açıkladığımız teşvikler, ancak tam anlamıyla hadis ilmi ile meşgul olan kimseler içindir. Hadis ilmini sadece okuyan, dinleyen ve bu ilmi öğrenmek için hiçbir çaba sarf etmeyen kimseler için değil...” “Hadis hususunda yazılan kitapların en sahih olanı, hatta bütün ilimler hususunda yazılan kitapların en sahih olanı, peşlerinden gidilen iki imamın yazdığı Sahihayn’dır. 1- Ebû Abdullah Muhammed bin İsmâîl el-Buhârî 2- Ebû’l Hüseyin Müslîm bin el-Haccâc bin Müslîm el-Kuşeyri Bu iki kitabın bir