Türk Dış Politikası Cilt 1 (Ciltli) 1919- 1980

Baskın Oran'ın bu birinci cildi, Osmanlı İmparatorluğu'nun çöküşünden 1980 askerî darbesi öncesine kadar Türkiye'nin dış politika tarihini sistematik olarak sunmaktadır. Lozan Antlaşması'yla başlayan yeni dönemde, Atatürk'ün 'Yurtta sulh, cihanda sulh' ilkesi çerçevesinde Türkiye'nin uluslararası konumunun oluşturulması detaylandırılır. İkinci Dünya Savaşı döneminde Türkiye'nin tarafsızlığını koruması, Soğuk Savaş başladıktan sonra NATO'ya katılma kararı ve bu süreçte yaşanan tartışmalar anlatılır. Kıbrıs meselesi, Ortadoğu politikası, Balkan ülkeleriyle ilişkiler ve Arap-İsrail çatışmasındaki Türkiye'nin konumu kronolojik olarak izlenir. Dönemin başlıca uluslararası anlaşmalar, ittifaklar ve diplomatik krizler çerçevesinde Türk dış politikasının evrimsel süreci gösterilir.

Bu kapsamlı çalışma, Türkiye'nin kuruluşundan 1980'li yıllara kadar uzanan dış politika yolculuğunu merkezi tema olarak ele alır. Ulus-devlet inşası sürecinde uluslararası ilişkilerin şekillenmesi, Batı'ya entegrasyon çabaları, Soğuk Savaş dönemindeki konumlanış ve bölgesel güç dengeleri kitabın temel konularıdır. Türkiye'nin coğrafik konumu, tarihsel miras ve stratejik çıkarlarının dış politikaya nasıl yansıdığı, ulusal kimlik oluşturma sürecinde dış politikanın rolü incelenmiştir. Ayrıca dönem dönem değişen diplomasi stratejileri ve uluslararası antlaşmaların Türk devletinin yapılanmasındaki önemi vurgulanır.

Bu akademik çalışmada karakterler yerine Türkiye devleti ve onun karar vericileri ana odak noktasıdır. Cumhuriyet'in kurucu kadrosu, siyasi liderler ve diplomatlık kurumunun gelişimi incelenir. Atatürk döneminin pragmatist dış politika anlayışı, İnönü yönetiminin dengeli diplomasisi ve sonraki dönemlerin ideolojik tercihlerinin kişiliği ortaya konur. Devlet aktörü olarak Türkiye'nin tutarlılık arayışı, ulusal çıkarlar karşısında dış baskılara verdiği tepkiler ve stratejik kararlarının mantığı karakterizasyon olarak sunulur.

Türkiye'nin dış politika kararlarında güvenlik kaygısı ve kimlik arayışı temel psikolojik faktörler olarak ortaya çıkar. Yeni kurulan devletin uluslararası arenada meşruiyetini sağlama ihtiyacı, Batılı güçler karşısında hissedilen güçsüzlük ve çevre ülkelerden gelen tehditlere karşı koruma refleksi politika tercihlerini şekillendirir. Cumhuriyet ideolojisinin dış politikaya yansıması, modernleşme arzusu ve geleneksel Osmanlı mirasının çatışması psikolojik çelişkiler yaratır. Bölgesel güç dengelerinde Türkiye'nin konumlandırılması sorunu, kimlik ve çıkar arasındaki denge arayışı karar vericilerin bilinçaltında süregelen bir gerilim oluşturmuştur.

Uluslararası ilişkiler felsefesi açısından kitap, devlet egemenliği, ulusal çıkar ve uluslararası hukuk arasındaki gerilimi incelemektedir. Lozan'la başlayan yeni düzenin meşruiyeti, Westfalya sistemine uyum süreci ve ulus-devlet kavramının Türkiye'deki uygulanışı tartışılır. Realist ve idealist dış politika yaklaşımlarının Türk diplomasisinde nasıl tezahür ettiği, güç dengesi ve barış arayışının çelişkisi analiz edilir. Ayrıca Türkiye'nin Batı medeniyetine ait olup olmadığı sorusu, kimlik ve coğrafya arasındaki ilişki, bölgesel ve global sorumluluklar arasında denge kurma problemi felsefi boyutlarıyla ele alınmıştır.

Bu çalışma, Osmanlı İmparatorluğu'nun çöküşünden sonra Türkiye Cumhuriyeti'nin kurulduğu kritik dönemle başlar. Birinci Dünya Savaş'ın sonuçları ve Lozan Antlaşması'nın imzalanması, Türk dış politikasının temeli atılmıştır. 1930-1940'ler arasında Avrupa'daki siyasi gelişmelere karşı Türkiye'nin tarafsız kalma stratejisi ve İkinci Dünya Savaş'ındaki konumlanış incelenmiştir. Soğuk Savaş'ın başlaması, NATO'ya katılım, Kıbrıs'ın bağımsızlığı ve ardından yaşanan krizler dönemin başlıca tarihsel olaylarıdır. 1960-1980 arası dönemde sosyal ve siyasi değişimler, Kıbrıs müdahalesi ve Ortadoğu politikasındaki dönüşümler tarihsel bağlamı oluşturmuştur.