Yahudilerin Tarihi 2 1492-1900 - Aidiyet

1492 yılında İspanya'dan sürülen Yahudiler, Osmanlı İmparatorluğu ve Kuzey Afrika'da yeni yaşamlar kurarlar. Schama, bu dönemde Sefarad Yahudilerinin nasıl bir kültür ve ekonomi geliştirdiğini gösterir. 17. ve 18. yüzyıllarda, Avrupa'da yaşayan Aşkenazi Yahudileri, getto sisteminin sınırlamaları içinde hayat sürerler. Aydınlanma çağı ve sonrasında Emansipasyon hareketleri, Yahudileri siyasi ve sosyal haklar için mücadeleye sokar. Fransa'da, Almanya'da ve diğer Avrupa ülkelerinde, Yahudiler modern devlet yapılarına entegre olmaya çalışırken, aynı zamanda dini ve kültürel kimliklerini koruma çabası gösterirler. 19. yüzyılın sonlarında, Siyonizm hareketi ortaya çıkar ve Filistin'e dönüş fikri güçlenmeye başlar.

Bu eser, Yahudi kimliğinin ve aidiyet duygusunun 1492'den 1900'e kadar geçirdiği dönüşümü merkeze alır. Simon Schama, coğrafylar arasında göç eden, sürgün yaşayan ve yer değiştiren bir halkın, kültürel ve dini bağlarını nasıl koruduğunu incelemektedir. Kitap, aidiyet meselesini sadece mekânsal değil, ruhsal ve kültürel bir bağlantı olarak ele alır. İspanya'dan atılış, Osmanlı topraklarında yeniden kurulup Avrupa'da yaşananlar, Yahudi toplumunun kimlik arayışını şekillendirir. Schama, bu uzun dönemde diyaspora Yahudiliğinin, anavatandan kopuş ve yeni yurtlara yerleşme arasında nasıl bir denge kurduğunu gösterir.

Schama'nın eseri bireysel karakterlerden ziyade toplumsal bir karakter portresi sunar: dönüştürülen ve dönüştürülen Yahudi toplumu. Ancak bu çerçevede, tüccarlar, hahamlar, aydınlar ve sıradan insanlar öne çıkar. Osmanlı döneminde güvenlik bulan, Avrupa'da aydınlanma çağında yeniden tanımlanan, Emansipasyon sonrası kimlik krizine giren bir halk tasvir edilir. Karakterler, bireysel değil kolektif olarak, tarihsel dönüm noktalarında kararlar alan, direnen, uyum sağlayan insanlar olarak görülür. Schama, bu kolektif karakterin içindeki farklılıkları, gerilimi ve çeşitliliği vurgulamaktan kaçınmaz.

Schama, Yahudi toplumunun uzun sürgünlük döneminde geliştirdiği psikolojik direnci ve uyum mekanizmalarını analiz eder. Aidiyet duygusunun, fiziksel bir mekan yerine kültürel bellek ve dini inanç üzerine inşa edilmesi, toplumun ruh sağlığını nasıl etkilediğini gösterir. Emansipasyon sonrası yaşanan kimlik krizi, bireyleri modern dünya ile geleneksel kimlik arasında çatışmaya sokar. Schama, bu psiko-sosyal gerilimin, Siyonizm gibi yeni hareketlerin doğmasında rol oynadığını ima eder.

Kitap, aidiyet felsefesinin derinliklerine iner. Schama, bir toplumun anavatanından kopuk olarak kimliğini nasıl koruduğu sorusunu sorar. Bellek, kültür ve din, fiziksel mekan yerine aidiyet kaynağı haline gelir. Emansipasyon döneminde ortaya çıkan soru—modern bir devletin vatandaşı olmak ile Yahudi olmak arasında uzlaşma mümkün mü?—felsefî bir boyut taşır. Schama, bu soruların 19. yüzyılın sonunda Siyonizm aracılığıyla yeniden şekillendirildiğini gösterir.

1492'deki İspanya Engizisyonu ve Yahudi sürüsü, bu çalışmanın başlangıç noktasıdır. Osmanlı İmparatorluğu, Yahudileri nispeten hoşgörüyle karşılamış, Sefarad Yahudileri burada önemli bir rol oynamıştır. 18. yüzyıl Avrupa'sında, Emansipasyon hareketleri, özellikle Fransa'da, Yahudileri siyasi haklar vaat eder. Ancak bu haklar, asimilasyon baskısı ile gelir. 19. yüzyıl antisemitizmi, özellikle Dreyfus Davası gibi olaylar, Yahudi toplumunun modern Avrupa'da güvenli olamayacağını gösterir.