Rastlantısal Top Hareketine Uyum Ve Doğru Reaksiyon Verme Becerisi

Ani karar alma hızıyla ilgili sorumuzu cevapladık. Peki, ani karar alma reflekslerinin doğru şekilde reaksiyon oluşturması için neler yapmalıyız? Kısa bir süre önce üç buçuk yaşındaki çocuğumla gerçekleştirdiğim bir gözlemi sizlerle paylaşmak isterim. Evimizde çocuğumuz için biri standart deri malzemeden üretilmiş, diğeri ise güneş ve ısı etkisiyle formu bozulmuş, “yumurta top’’olarak niteleyebileceğimiz iki top bulundurmaktayız. Benim çocuğumla olan oyun tercihimde çoğunlukla standart toptan yana olsa da, çocuğumun ısrarla tercihi plastik toptan yana kullanmaktadır. Bugün kendisiyle yaptığımız oyun etkinliğinde, oğlum tarafından plastik topun tercih edilmesi, gözlemleme fırsatı bulduğum önemli bir gelişimsel çıktıya işaret etmiştir. Formu bozulmuş topun, zeminde öngörülemez rotalar izlemesi, çocuğumun anlık reaksiyon gerektiren durumlara maruz kalmasına neden olmuş; bu durum ise reflesif yanıt verme hızının belirgin biçimde arttırmıştır. Topun bazen sekişi, bazen de ani yön değişiklikleri, çocuğumun motor planlama süreçlerini sürekli yeniden organize etmesini gerektirmiştir. Futbol açısından düşünüldüğünde, maç esnasında topun rakip oyuncuya çarpıp yön değiştirmesi, zemin etkisiyle ve topun geliş şiddetiyle beklenmedik sıçramalar yapması veya dönme kaynaklı rota sapmaları, profesyonel oyuncuların en çok zorlandığı durumlardır. Bu nedenle erken çocukluk dö- neminde tahmin edilemez top hareketlerine maruz kalmak, bilişsel esneklik, refleks hızlanması, karar değiştirme çevikliği, proprioseptif farkındalık açısından önemli bir gelişimsel avantaj sağlamaktadır. Bu gözlem aslında, yarı patlak, düzensiz veya formu bozulmuş toplarla gerçekleştirilen oyun etkinliklerinin engellenmemesi gerektiğini göstermektedir. Söz konusu etkinlikler, yüzeyde yalnızca bir çocuk oyunu gibi görünse de, ileri vadede çocukların motor becerilerinin zenginleşmesine, çevikliklerinin ve esnekliklerinin artmasına ve spor odaklı bilişsel süreçlerinin güçlenmesine katkı sunmaktadır. Şimdi biraz daha konuyu irdelemeye devam edelim; Yumurta şeklindeki top, kontrolsüz hareket üretir. Bu tür plastik, formu bozuk ya da yarı patlak gibi gözüken toplar tahmin edilemez sekmeler yaratır. Bu da çocuğun zihnini sürekli yeniden hesap yapmaya zorlar. Öncelikle top düz gelmez, çocuk bir süre sonra vücut hareketiyle birlikte yön değiştirmeyi öğrenir, top farklı rotalarda sekerek gelir, çocuk bir süre sonra topun iniş ve çıkışlarını okur, top aniden sola ya da sağa kayar, çocuk ayak ve vücut pozisyonunu değiştirmeyi öğrenir. Bu durum reaksiyon süresini kısaltır. Çünkü çocuğumuz aynı hareketi tekrar etmez, topun her sekmesinde bir çözüm üretmek zorunda kalır. Futbolda tahmin edilemeyen top ve bunun çizdiği rotaya verdiğiniz tepki en büyük sınavdır. Rakibe çarpıp yön değiştirir, doğal ya da suni çimde farklı seker, spinli gelince kıvrılır, savunmacıya temas ettiğinde yön değiştirir. Yani çocuğum şu anda farkında olmadan maçın en zor bölümünü ’’ rastlantısal top hareketine uyum ve doğru reaksiyon verme ’’ becerisine çalışıyor. Bu beceri özellikle ileride şu futbolcuları diğerlerinden ayırır; Reaksiyonu hızlı kanat oyuncuları, topları iyi toplayan orta sahalar, son vuruş teknikleri mükemmele yakın santraforlar, beklenmedik açıları ve vuruşları değerlendirebilen oyuncular ve kaleciler. Bu yüzden anlattığım bu deneyim, oyun zekası, refleks ve denge koordinasyonu açısından ileri yaşlarda çocuğumun akranlarına oranla büyük bir avantaj yaratacağına inanmaktayım. Çocuğumun öncelikle yaşına (3.5) bakarak plastik topu tercih etmesinin nedeninin topun daha hafif olduğunu sanmamdan dolayı olduğunu düşünmekteydim fakat oyunumuz ilerledikçe hiç de öyle olmadığını anladım. Çünkü küçük çocuklar, beyin gelişimi gereği dinamik ve sürprizli hareketleri daha eğlenceli bulurlar. Normal deri top çok öngörülebilir fakat yumurta topun sürekli yeni bir şey vaat etmesi, rotasının tahmin edilemez olması, çocuğun merak duygusunu harekete geçirmesi, oyunumuzu canlı tutan yani sıkıcı olmayan bir oyuna çevirmektedir. Peki bu çalışmalar gelecekte oyuncumuza daha başka nasıl avantajlar sağlar? Oyuncumuzun pozisyon alma hızını arttırır, konsantrasyon süresini uzatır ve koordinasyon, denge gelişimini destekler ve oyuncumuzun maç içi stresini(örneğin bir savunmacıya atılan beklenmedik ya da hatalı top stres yaratmaz) azaltır. Ayrıca ebeveynlerimize şunu da özellikle belirtmek gerekir ki, tehlikeli boyutta deformasyonlu bir toptan ziyade anlattığımız türde hafif güvenli bir topta, ebeveyn eşliğinde oynamaları, çocuklarımızın sağlıkları açısından yerinde olacaktır. Şimdi, erken çocukluk döneminde temel motor becerileri doğal oyun ortamlarında geliştirme fırsatı bulamamış, yani sokak futbolunu hiç oynamamış bir oyuncu ele alalım. Bu oyuncu; toprak, kum veya düzensiz zeminlerde futbola özgü spontan (gelişi güzel, şaşırtıcı) hareket deneyimlerinden mahrum biçimde yetişmiş, formu bozulmuş toplarla oynamamış, bozuk bir zeminde top kontrolü sağlamamış ve dolayısıyla futbola yapısal olarak geç adım atmıştır. Bu koşullar altında tesiste futbolla başlayan bir sporcunun, son vuruş teknikleriyle ilgili pozisyon alma becerilerinin zayıf olması beklenen bir durumdur. Bu tür bir oyuncunun gelişimini desteklemek amacıyla uygulanacak egzersizlerin seçimi, teorik bilgi kadar deneyimsel tahminleri de gerektirir. Bu bağlamda, duyusal motor adaptasyonunu güçlendirmeye yönelik araçların kullanımı dikkate değer bir yaklaşım olabilir. Örneğin, ağırlık merkezi farklı noktalara kaydırılmış, fiziki ve ağırlık olarak modern futbol topuna benzeyen fakat tahmin edilemez sekme ve dönüş karakteristiklerine sahip özel bir top tasarımı, oyuncunun temas hassasiyetini ve motor uyumlanma kapasitesini artırmada etkili olabilir. Bu tür bir ekipmanın kulüp olanakları kapsamında üretilememesi durumunda, bazı antrenman seanslarında sınırlı biçimde, ayakla oynanması şartıyla Amerikan futbol topu kullanımı da benzer bir işlev görebilir. Oval yapısı nedeniyle öngörülemeyen hareket rotası, oyuncunun topa adaptif tepki vermesini geliştirerek son vuruş kalitesine katkı sağlayabilir. Bununla birlikte, standart dışı ekipmanlarla yürütülen antrenmanların belirli riskler taşıdığı unutulmamalıdır. Özellikle ayak bileği ve diz eklemlerinde oluşabilecek zorlanmaların önüne geçebilmek için, antrenman öncesinde sistematik ısınma, eklem ve hedefe yönelik dinamik esneme egzersizlerinin uygulanması zorunludur. Bu koşullar sağlandığında, söz konusu egzersizlerin, kontrollü şekilde antrenman programlarına dahil edilmesi oyuncunun teknik kapasitesinde anlamlı bir gelişim potansiyeline sahip olacağı düşüncesindeyim.