Kurgu eserler, novellaler, hikayeler
Ali'nin bu öykülerde olayları sıralamak yerine, küçük anlardan büyük anlamlar çıkarması beni etkiledi—bir kağnının gıcırtısı, bir sesin yankısı nasıl insan ruhunu sarsabiliyor, onu görmek güzeldi. Ama açıkçası bazen kurgu çok ince bir tel üzerinde yürüyor, bir iki yerde daha açık bir çatışma ya da dönüş noktası olsa hikayeler daha kuvvetli durmazdı mı diye düşündüm.
Mine ve Efe'nin evlilik hayatını merkeze alan kurgu, ilk kitabın heyecanını biraz kaybediyor ama yine de ilişkinin gündelik detaylarına indiğinde samimi duruyor; sadece bazı çatışmaların çözülme şekli biraz hızlı ve kolayca geçiştirilmiş hissettirdi bana.
Toptas, çocukluk ve bellek arasındaki o muğlak mesafeyi çok güzel yakalıyor — kayıp zamanı sonsuzluk gibi hissettiriyor, ama bazen bu sonsuzluk biraz fazla içe dönüş oluyor, dışarıyla bağlantı kopuyor sanki. Yine de kitabın sessiz, ısrarlı tonu, yaşadığımız kaybı fark etmeyi öğretiyor; bu yüzden okuması zor ama gerekli bir deneyim.
Barnes, Tony Webster'in geçmişini kazıması gerektiğini söylüyor ama aslında hiçbir şey bulmuyor—sadece kendi kendine sorular soruyor, cevap almıyor, ve ben de okur olarak bu döngüden çıkıp gelmek istiyorum. Anıların yeniden inşasının insanı nasıl mahvedebileceğini göstermek istemiş olabilir ama sonunda Tony'nin ulaştığı 'karamsarlık' bana pek inandırıcı gelmiyor, daha çok yazarın kendi felsefi saplantısını karakterin boğazına tıkıştırmış gibi hissettiriyor.
Ali'nin bu kitabında beni en çok rahatsız eden şey, hikayenin ilerleyişinin çok düzensiz olması — bazen çok yavaş, bazen birden hızlanıyor, sanki yazarın kendisi de karakterleriyle ne yapacağını bilemediği hissine kapılıyorum. Özellikle ortadaki kısımlarda sayfalar boyunca neredeyse hiçbir şey olmuyor, sadece iç monolog ve duygular var, sonra birden önemli olaylar hızlı hızlı geçiveriliyor. Ama işte tam da bu kısıtlı, dalgalı akışı sayesinde insanın Macide ve Ömer'in o tuhaf, sessiz ilişkisine kapılıp kalması mümkün oluyor — sanki sen de onlarla beraber, zaman ve mekan kaybetmiş gibi hissediyorsun. Yani beni rahatsız ettiği kadar da etkiledi, çelişkili bir okuma deneyimi oldu açıkçası.
Soysal'ın karakterin iç diyaloğunu ve varoluşsal çöküntüsünü çok güzel yakaladığı bir roman, ama olay örgüsü neredeyse yok denecek kadar minimalist — yürüyüş sırasında gerçekleşen düşünce akışları okuyabilirsin ama hiç bir noktada "şimdi ne olacak" merakı hissetmezsin, bu da kitabın derinliğini bazen durgunluk halinde bırakıyor.
Mine'nin ilk kitaptan bu kitaba olan yolculuğunu takip etmek beni çok etkiledi—sadece başarılı bir kadın olması değil, kendi değerini keşfetme sürecinin nasıl gösterildiği önemli. Efe ile evlilik dinamiğinde de karakterlerin birbirini nasıl şekillendirdiği, özellikle ünlülüğün ve basının baskısı altında kişisel gelişimlerinin nasıl devam ettiği çok iyi işlenmiş. Beyza Alkoç, iki karakterin de kırılgan yanlarını göstererek onları sadece romantik bir hikâyenin parçası değil, kendi içsel çatışmalarıyla boğuşan gerçek insanlar olarak sunmuş. Daire 7, benim için sadece bir aşk hikâyesi değil, iki insanın birlikte nasıl olgunlaştığının hikâyesi oldu.
Serkan Düzgün'ün bu kitabı beni çoğunlukla cezbetti ama okurken bir çeşit ritim bozukluğu hissettim — metinler arasında gezinme, şiir parçaları, not defterleri iç içe geçince bazen heyecan arttırıyor, bazen de sahneler arasında kaybolup gidiyorsun. İlk yarı daha akıcı, ikinci yarıda anlatı kendisine fazlasıyla dalmış hissine kapılıyor ve merakını sürdürmek biraz çaba gerektiriyor. Ama tam da bu dengesizlik, kitabın "hakikat avı" temasıyla uyumlu — okur olarak sen de karakterler gibi kendi labirentinde kayboluyorsun. Deneysel anlatı seviyorsan bu seni tatmin edecek, ama düz bir kurgu bekliyorsan hayal kırıklığı yaşayabilirsin.
Sarah Finch'in hikayesi beni başından sonuna kadar rahatsız etti — ve bunu söylemek bir iltifat. Ağabeyinin kaybolmasının yarattığı boşluğu, yıllar sonra kendi öğrencisinin ölümüyle çarpışan bu kız, o kadar gerçek bir acı taşıyor ki, sayfalara işlemiş gibi hissettim. Casey'nin bu kız üzerinden anlatığı şey sadece bir gizem değil, aslında bir ailenin nasıl sessiz sedasız parçalanıp dağıldığının portresiydi — alkolik bir anne, çözülmemiş bir yas, ve Sarah'nın kendi hayatını yaşayamayan birine dönüşmesi. Kitabı bitirdikten sonra uzun süre Sarah'nın o kasvetli evinden çıkamadım, sanki ben de orada kalmış gibiydi.
Elif Şafak'ın derinlikli temalarını hissettim, ama olay örgüsü hiç ilerlemiyor gibi geldi — ana karakter sürekli kendi içinde dönüp duruyor, gerçek bir çatışma veya dönüm noktası olmadan. Geçmiş fragmanları arasında zıplamak yerine, yazarın daha net bir hikaye çizgisi çizse, kayıplarla başa çıkma süreci çok daha etkileyici olabilirdi bence.
Mungan'ın şehirle konuşma biçimi çok güzel, ama ben okurken bir türlü o duygusal bağlantıyı kuramadım — sanki yazarın gözüyle İstanbul'u görmeye çalışırken kendi İstanbul'um kayıp gitti. Geçmiş ve şimdiki zaman arasında gidip gelen anlatı bazen meditif, bazen de biraz çok sentimentaldi benim için; her sayfada bir İstanbul nostalji'sine boğulmak, sonunda sıkıntılı hale geldi. Yine de, Mungan'ın sokaklardaki insanları gözlemlemesi ve onları yazıya dökmesi çok ince bir iş, o kısımlar beni gerçekten içeri çekti — sadece bütün kitap boyunca o yoğun melankoliyi taşıyamadım.
Nur Baba'nın mistik bir lider olarak sunuluşu ve etrafında kurulan gerilim umut verici başlıyor, ama olay örgüsü ortada kalıyor—karakterlerin kararları, çatışmalar, hatta Nur Baba'nın kendisi puf diye buharlaşıveriyor sanki. Kurgu o kadar gevşek ki, kitabın ne demek istediğini, hangi yönde gideceğini hiç anlayamadığım bölümler var ve sonunda da "bu mu buydu?" diye kalıyorsun.
Süreya'nın bu kitabı beni çok derinden sarstı, çünkü ölümü hiç bu kadar yakın, hiç bu kadar samimi bir şekilde okumuştum. Tanrıya söylenen sözler — özellikle o "aldığın şu hayat fena değildir" kısmı — beni bir anda bütün şikayetlerimle yüzleştirdi, ama acı bir şekilde değil, garip bir barışa doğru çekti. Kitabın en büyük etkisi şu: ölüm karşısında bu kadar açık, bu kadar dürüst olmak, aynı zamanda hayata bu kadar tutunmak mümkün olabilir mi diye sordum kendime, ve Süreya bana cevap vermiş gibiydi. Okuduktan sonra günlerce "üstü kalsın" diye mırıldandığımı fark ettim — sanki kendi ölümlülüğümü kabullenmenin bir yolu bulmuş gibi.
Kısakürek'in karakterleri gerçekten içinden çıkılmaz, çelişkili insanlar — bu yönü çok etkileyici. Ama açıkçası, karakterlerin bu iç dönüşümlerini takip etmek bazen kişinin kendi başına kalmasına benziyor; yazar seni karakterin ruh halinin içine çekiyor ama çıkışı göstermekte biraz belirsiz kalıyor. Özellikle ortasında, karakterlerin nereye gitmek istediklerini anlamak zor oluyor — bu kasıtlı mı, yoksa ben mi kaçırdım bilmiyorum. Yine de, insan kişiliğinin katmanlarını bu kadar samimi görmek nadir, çok okumaya değer ama sabırlı bir okur olmak gerekiyor.
Gounelle'in öfkeli bir filosofu Amazon'a gönderme fikri ilginç, ama kitap beni tam olarak ikna edemedi—intikam almak için modern hastalıkları bir kabilaya bulaştırmak çok suni geldi, sanki yazarın kendi fikirlerini karakterin ağzından zorlama biçimde söylettirdiğini hissettim. Öte yandan şamanın hikâyesi, acıyla başa çıkma ve affetme konusunda beni gerçekten sarsıp geçti; özellikle kayıp yaşayan birinin başka birine zarar verme dürtüsüyle yüzleşmesi çok insan, çok gerçek hissettirdi. Sonunda kafamda kalıp kalmaması konusunda ikiyüzlü kaldı—felsefesi hoş, ama anlatımı bazen didaktik olduğu için kitaptan çıkıp kendimi yazarı düşünürken buldum.
Bulut, Atatürk'ü heykelden indirip bize yakınlaştırıyor — bir atına bağlı, bir çiçeğe hayran, köpeğiyle oynayan bir insan olarak gösteriyor ve bu samimiyeti sevdim. Ama açıkçası, bazı öykülerde bu insan yönü biraz fazla idealize edilmiş hissi verdirdi; Atatürk'ün gerçek huyları ve çelişkileri daha derinlemesine işlenebilirdi diye düşünüyorum.
Adelina'nın intikam yolculuğu başlarda çok hızlı ilerliyordu, neredeyse nefes almaya fırsat vermeden yeni karakterler ve güçler yağmur gibi yağıyordu — bunu sevdim aslında, kızın öfkesini hissettim. Ama kitabın ortasından sonra, özellikle Teren ile olan çatışmaların derinleşmesi gereken yerde, hikaye kendi kendini tekrar etmeye başladı; aynı tereddütler, aynı güç kontrol sorunları dönüp dolaşıp durdu ve beni sıkıldı. Sonu hızlı hızlı bitirmek istemiş gibi hissettim, oysa tüm bu kurgulanmış gerilim daha fazlasını hak ediyordu. Kara psikolojisi ve intikamın kişiyi nasıl yok ettiği teması güçlü, ama sayfaları çevirirken bazen kitabın kendisi de benim gibi hızlı kurtulmak istiyormuş gibi geldi.
Bernanos, Mouchette'i sadece bir kurban olarak değil, kendi küçük dünyasında bir tür direniş gösteren bir karakter olarak çiziyor ve bu beni hem etkiledi hem de rahatsız etti. Kız, ailesiyle okulda yaşadığı reddetmeleri içselleştirmiş, ama yine de bir gece içinde karşılaştığı adam tarafından saf bir şekilde anlaşılmak istediğini hissettiriyor — bu çelişki, karakterin derinliğini gösteriyor ama aynı zamanda Bernanos'un onu biraz da çaresiz bir sembol olarak kullanıyor gibi geliyor. Yoksulluğun insanı nasıl sınırladığını görmek güçlü, fakat Mouchette'in iç dünyasının daha da açılmasını beklemiştim; belki de bu eksiklik kitabın amaçlıysa da, okurken biraz hayal kırıklığı yaşattı.
Yaşar Kemal'in Memed'i okurken en çok beni etkileyen, bir gencin bireysel direniş çabasının aslında ne kadar çaresiz olduğunun fark edilmesi — yani kitap, özgürlüğün sembolü olan Memed'i anlatırken, aynı zamanda feodal sistemin ne denli köklü ve değiştirmez olduğunu da gösteriyor; bu ikililik beni düşündürdü ama bazen Memed'in etrafındaki diğer karakterlerin, özellikle kadınların kaderlerine daha az yer verilmesi üzücü geldi.
Ertuğrul'un metinlerarası oyunları bazen çok eğlendiriyor ama sayfalar ilerledikçe ritim bozuluyor—sanki yazar kendini anlatmaktan daha çok göstermeye takılıp kalıyor, okur da onun bu gösteriş arasında kaybolup gidiyor. Öyküler arasında beklediğim akışkanlığı bulamadım; her bir metinde başka bir hızda, başka bir sesle konuşuyor gibi hissettim, bu da kitabı bitirmek için enerji harcamama neden oldu. Yine de bazı anlar—özellikle beklenmedik şu vedalar—o tempodaki dalgalanmaya rağmen kalbimi sarsıyor. Genel olarak: ustaca yazılmış ama okuma deneyimi olarak biraz tüketici, sanki ben de davetliler arasında değil, galeride duran biriyim.
