Şizofreni Hastalığı Anlamak ve Onunla Yaşamayı Öğrenmek

Açıklama

Kitabın hazırlanışında hastalığın adı üzerinde çok düşündüm. Hastalık 1911 yılında İsviçreli ruh hekimi Eugen Bleuler’in adlandırmasından beri yüz yıldan uzun süredir bu adla anılmaktadır. 122 Sözcük anlamı akıl (freni) yarılması (şizo) ya da akıl bölünmesi olup insanların çok da kabul etmek istemedikleri bir hastalık adı olarak bilim dünyasında kabul görmüştür. Şizofrenide en önemli sorunlardan birisi hastaların toplum tarafından damgalanmasıdır. Hastalığın kötü gidişli olduğu durumlarda (kuşkusuz hastaların önemli bir kısmı düzelmekte ve iyileşmektedir) hastanın, ailenin, çevrenin ve toplumun yaşadığı sıkıntılardan dolayı hastalığa olumsuz bir bakış vardır. Ama bu olumsuz bakışın hastalığın adıyla birlikte davet edildiğine de dikkat etmemiz gerekiyor. Akıl yarılması ya da usyarılımı terim olarak insanların uslarında yarılmış, bölünmüş, parçalanmış bir usu/ aklı çağrıştırmakta ve hastaların yaşadığı çıldırı durumlarıyla birleştiğinde bu terim olumsuz bir anlam yüküyle belirmektedir. Gerçi Türkçe konuşan bireyler için şizofreni adı, terim olarak ezberlenmiş bir addır ve sözcük olarak anlamlı bir çağrışım oluşturmaz. Hasta ve hasta yakınlarının çoğu da hastalıkla ilgili olarak ya psikotik bozukluk ya psikoz ya sinirsel hastalık ya depresyon ya da şizofen gibi adlar söylemekte ve hastalığı ancak uzmanların anlatımıyla ve kavrayabildikleri kadarıyla anlamaktadır. Toplum açısından bakıldığında hastalık basın-yayın organlarının sunduğu biçimiyle anlaşılmaktadır. Olumsuz sunumlar olumsuz bakışı doğurmakta ve damgalama için şizofreni adının birlikte çağrıştırdığı olumsuz anılar beyinde kuvvetli bir çağrışım ağının oluşmasına yol açmaktadır. Hastaların ve yakınlarının bu hastalığın adını iyi öğrenmeleri ve ona göre tedavi ve önlem çalışmalarına katılmaları gerektiği ortadadır. İyi öğrenmenin yolu da anlaşılır sözcük ya da sözcüklerden oluşturulmuş terimleri kullanmaktan geçer. Ben, neredeyse 10 yıldır hem öğrenci hem hasta hem de aile eğitimlerinde bu hastalığı düşünce ve algı bozukluğu olarak adlandırıyorum. Hastalığın en temel belirtileri beynin düşünce ve algı dizgeleriyle ilgilidir. Şizofreni denince dünyanın her yerinde hastaların düşünce bozukluğu ve algı bozukluğunu birlikte yaşadığı durumlar usa gelir. Başkalarının inanmadığı düşünceler olan sanrılar, anlaşılmaz düşünceler (düşünce dağınıklığı) ve başkalarının işitmediği ya da görmediği şeyleri algılama anlamında varsanılar şizofrenide temel belirtilerdir. Kuşkusuz yalnızca bu belirtiler değil, beynin düşünce üretme ve algılama dizgesi ile etkileşimde bulunan diğer dizgelerin etkilenmesiyle başka belirtiler de ortaya çıkar. Ancak önde gelen belirtilerin özelliklerine vurgu yapan bir adlandırmanın daha uygun olacağını düşündüğüm için ben bu hastalığı düşünce ve algı bozukluğu olarak anlıyor ve anlatıyorum. Hastalarım, yakınları ve öğrencilerimden şimdiye kadar hep olumlu geribildirim aldım. Kitapta bu anlayışın yansımalarını göreceksiniz. Bununla beraber kitabın başlığında şizofreni adını kullanmayı sürdürdüm. Çünkü, hastalık ülkemizde uzmanlar tarafından bu adla anılmakta ve Sağlık Bakanlığı’nın tanı kayıtlarında bu adla yer bulmaktadır. Bu nedenle her ne kadar daha anlaşılır bir terimlemeyle konuyu anlatsam da kitabın yeni baskısında da eski başlığı kullanmayı sürdürdüm. Kitapta yer alan hasta ve aile üyelerine ait olan sözler, eğer basılı bir kaynaktan alınmadılarsa, gizlilik ilkesi gereği onların izniyle ve adları değiştirilerek verildi. Olay örgüsü anlatılıyorsa yine gizlilik ilkesi gereği kimlikler değiştirildi.       1. BÖLÜM: AKIL HASTALIĞI YA DA RUHSAL BOZUKLUK Çıldırı ya da psikotik dünyaya geçiş   2. BÖLÜM: ŞİZOFRENİNİN TANIMI, İŞARET VE BELİRTİLERİ Tarihsel anımsamalar Güncel tanımlama Yaş aralığı Öncü işaretler Hastalığın belirtileri Sanrı ve varsanılar Düşünce içeriğinin bozulması Algı bozukluğu Düşünce yapısının bozulması Yorumlama ve yanıtlama yetisinde bozulma Hareket ve davranışlarda bozulmalar Yoksunluk belirtileri Duygulanımda bozulma Dikkat, yoğunlaşma, bellek ve yürütücü işlev bozulması İçgörü bozulması Yönelim Uykuda bozulma   3. BÖLÜM: ŞİZOFRENİ NE DEĞİLDİR Kişilik bozukluğu Kişilik bölünmesi (çoğul kişilik) Zekâ geriliği İki uçlu bozukluk (manik depresif psikoz) Şizoaffektif bozukluk Kısa çıldırı ve şizofreni benzeri bozukluk Maddeye bağlı çıldırı Yaygın gelişimsel bozukluk, otizm Tıbbi hastalıklara bağlı çıldırı   4. BÖLÜM: ŞİZOFRENİNİN GÖRÜNÜMLERİ Klinik belirimler İşlevsellik Kişilik Şiddet İntihar Diğer tıbbi hastalıklar   5. BÖLÜM: ŞİZOFRENİNİN NEDENLERİ Beynin yapısı, işleyişi Limbik dizge Dopamin ve diğer ileti-taşıyıcılar, almaçlar Sinir-gelişim ve aksamalar Beyinde yapısal değişimler Beyindeki elektriksel etkinlik Silik sinirsel bulgular Kalıtım Zorlanımın rolü Özetle nedensel ilişki   6. BÖLÜM: ŞİZOFRENİNİN TEDAVİSİ Şizofreni tedavi edilebilir bir hastalıktır Hastane yatışı İlaç tedavisi Tedaviye yanıt Tedavinin süresi İlaç yan etkileri Klozapin Diğer ilaçlar Elektrikli tutarık tedavisi (Elektro konvulsif tedavi, EKT) Diğer beyin uyarım tedavileri Ruhsal toplumsal tedaviler Depo hastaneler   7. BÖLÜM: ŞİZOFRENİNİN GİDİŞ VE SONLANIMI Düzelme ve iyileşme Tedaviye uyumsuzluk Yinelemelerin önlenmesi İnatçı belirtiler   8. BÖLÜM: ŞİZOFRENİDE RUHSAL İYİLEŞTİRİM   9. BÖLÜM: ŞİZOFRENİ HASTASI OLMAK Şizofreni tanısını kabullenmek Hastalığını söyleyebilmek Damgalanma Sorumluluk Sigara, çay, kahve ve aşırı su içimi Alkol ve diğer maddeler Evlilik, gebelik ve cinsel yaşam   10. BÖLÜM: HASTA YAKINI OLMAK 11. BÖLÜM: KENDİ GELECEĞİNİ KURMAK HASTALAR İÇİN SON BİR HATIRLATMA KAYNAKLAR DİZİN